Πρόοδος Εργασιών

Γεωφυσικές Έρευνες
Απαλλοτριώσεις
Ανασκαφές
Μελέτες Αποκατάστασης
Εργασίες Αποκατάστασης

Γρήγορη μετάβαση

Αρχαίο θέατρο Αμβρακίας (μικρό)

Περιγραφή
Πολυμέσα
Επιστημονικό δελτίο
Χρηματοδοτήσεις
Πρόοδος Εργασιών
Τα νέα του θεάτρου

Το θέατρο δεν κατασκευάστηκε σε φυσικό ύψωμα, αλλά επάνω σε θεμέλια και ψηφιδωτά δάπεδα λουτρού των μέσων του 4ου αι. π.Χ., καθώς και σε θεμέλια οικιών της κλασικής και αρχαϊκής πόλης.

Η ορχήστρα, σε σχήμα τέλειου κύκλου, έχει διάμετρο 6,70 μ. Η περιφέρειά της απέχει 2 μ. από την εξωτερική πλευρά του στυλοβάτη του προσκηνίου. Το δάπεδό της δε σώζεται, πιθανότατα όμως ήταν κατασκευασμένο από ασβεστολιθικές πλάκες. Οι πάροδοι, πλάτους 5 μ. αποκαλύφθηκαν σε μήκος 5 μ. η ανατολική και 3,50 μ. η δυτική.

Ο στυλοβάτης του προσκηνίου, την πρόσοψη του οποίου κοσμούσαν –έξι πιθανότατα- ιωνικοί ημικίονες, αποκαλύφθηκε σε μήκος 7,50 μ., υπολογίζεται όμως ότι συνολικά είχε μήκος 10 μ. και ύψος 2,40 μ. Μπροστά και κατά μήκος του αποκαλύφθηκε αποχετευτικός αγωγός σε μήκος 11 μ., πλάτους 1 μ. και βάθους 0,60 μ. Έφερε μεγάλες καλυπτήριες πλάκες, η επάνω επιφάνεια των οποίων βρίσκεται στο ίδιο ύψος με τον στυλοβάτη του προσκηνίου.

Το κοίλο, όπως τα περισσότερα αρχαία θέατρα, έχει νότιο προσανατολισμό. Διαιρείται με δύο κλίμακες σε τρεις κερκίδες, από τις οποίες η κεντρική σώζει τέσσερις σειρές εδωλίων και υποδομή πέμπτης, ενώ οι πλάγιες τρεις σειρές. Τα εδώλια ήταν κατασκευασμένα από λαξευμένους ασβεστόλιθους, ενώ οι αναλημματικοί τοίχοι που συγκρατούν το κοίλο είναι κτισμένοι με ασβεστολιθικούς αλλά και αμμολιθικούς ογκόλιθους κατά το ισόδομο τραπεζιόσχημο σύστημα. Χαρακτηριστική είναι η απουσία προεδρίας, δηλαδή επισήμων θέσεων στην πρώτη σειρά.

Στο ανατολικό άκρο και σε επαφή με το ανατολικό ανάλημμα του κοίλου αποκαλύφθηκε το στόμιο λιθόκτιστου πηγαδιού κλασικών χρόνων, με χρήση έως και τους νεώτερους χρόνους. Τεμάχια λίθων από τα καθίσματα του κοίλου χρησιμοποιήθηκαν για να ανυψωθεί το στόμιο του πηγαδιού.

Το σημαντικότερο από τα κινητά ευρήματα που βρέθηκαν κατά την ανασκαφική έρευνα του χώρου είναι ένας χρυσός στατήρας του Φιλίππου Β΄, το πρώτο χρυσό νόμισμα που βρέθηκε σε ανασκαφές στην Ήπειρο.
Το μνημείο διατηρείται σε αρκετά καλή κατάσταση, γεγονός που οφείλεται, σε μεγάλο βαθμό, στο ντόπιο ασβεστόλιθο, από τον οποίο έχει κατασκευαστεί. Σε μεμονωμένα σημεία, ωστόσο, όπου ως δομικό υλικό χρησιμοποιήθηκε ο πιο μαλακός πρασινωπός αμμόλιθος, έχει υποστεί αρκετές φθορές και διαβρώσεις.

Ονομασία Μνημείου

Μικρό Θέατρο αρχαίας Αμβρακίας

Κατηγορία

Θέατρο

Σύντομη περιγραφή

Το μικρό Θέατρο της αρχαίας Αμβρακίας κατασκευάστηκε στα τέλη του 4ου με αρχές του 3ου αι. π.Χ. στο ΒΔ τμήμα της αρχαίας πόλης, όπου και το θρησκευτικό και πολιτικό της κέντρο.

Εικόνες - Σχέδια

Σχεδιαστική και φωτογραφική τεκμηρίωση (αρχείο ΛΓ΄ ΕΠΚΑ).

Τεκμηρίωση - Βιβλιογραφία
  1.  Ανδρέου Η., ΑΔ 31 (1976), Χρονικά Β2, σελ. 199-201, Σχέδ. 1, πίν. 146-148.
  2. Ανδρέου Η., Το μικρό θέατρο της Αμβρακίας, Ηπειρ. Χρον. 25 (1983), σελ. 9-23.
  3.  Τζουβάρα-Σούλη Χ., Αμβρακία, Άρτα 1992, σελ. 36-40.
  4. Ανδρέου Ι., Οικιστική Οργάνωση, στο: Ήπειρος. 4000 Χρόνια Ελληνικής Ιστορίας και Πολιτισμού, Σακελλαρίου Μ. Β. (επιμ.), Αθήνα 1997, σελ. 94-95, 98-100.
Θέση

Οδός Αγ. Κωνσταντίνου 13, Δήμου Αρταίων, Π.Ε. Άρτας.

Χρονολόγηση

Τέλη 4ου με αρχές 3ου αι. π.Χ. (σε χρήση μέχρι και τα μέσα του 2ου αι. π.Χ.).

Γενική περιγραφή Μνημείου

Το μικρό θέατρο της Αμβρακίας ήρθε στο φως το 1976, στο πλαίσιο των σωστικών ανασκαφικών ερευνών, που πραγματοποιούνται στην Άρτα. Η ταύτισή του στηρίζεται στην μαρτυρία του Διονύσιου Αλικαρνασσέως, σύμφωνα με τον οποίο κοντά στο μικρό θέατρο της Αμβρακίας βρισκόταν και το ιερό της Αφροδίτης και του Αινεία (Διονυσίου Αλικαρνασσέως, Ρωμαϊκή Aρχαιολογία: 1.50.4).

Πρόκειται για το μικρότερο από τα αρχαία ελληνικά θέατρα, που έχουν αποκαλυφθεί μέχρι σήμερα. Βρίσκεται στο κέντρο της σημερινής πόλης της Άρτας, κοντά στο ναό του Αγ. Κων/νου, θέση που συμπίπτει με το ΒΔ τμήμα της αρχαίας πόλης, όπου και το θρησκευτικό και πολιτικό της κέντρο, σε μικρή απόσταση από τον υστεροαρχαϊκό ναό του Απόλλωνα. Κατασκευάστηκε στα τέλη του 4ου με αρχές του 3ου αι. π.Χ. (ομοίως με το μεγάλο θέατρο της αρχαίας Αμβρακίας) και παρέμεινε σε χρήση μέχρι και τα μέσα του 2ου αι. π.Χ.

Το θέατρο δεν κατασκευάστηκε σε φυσικό ύψωμα, αλλά επάνω σε επιχωματωμένο πρανές, που κάλυψε τα θεμέλια και τα ψηφιδωτά δάπεδα λουτρού των μέσων του 4ου αι. π.Χ., καθώς και τα θεμέλια οικιών της κλασικής και αρχαϊκής πόλης.

Από το θέατρο έχουν αποκαλυφθεί η ορχήστρα, το κοίλο, μέρος των παρόδων, καθώς και το δυτικό τμήμα του στυλοβάτη του προσκηνίου.

Η ορχήστρα έχει σχήμα τέλειου κύκλου με διάμετρο 6,70μ. και κέντρο κοινό με τα εδώλια του κοίλου. Η περιφέρειά της απέχει δύο μέτρα από την εξωτερική πλευρά του στυλοβάτη του προσκηνίου. Το δάπεδό της δεν σώζεται, πιθανότατα όμως ήταν κατασκευασμένο από ασβεστολιθικές πλάκες. Οι πάροδοι, πλάτους 5 μ. αποκαλύφθηκαν σε μήκος 5 μ. η ανατολική και 3,50 μ. η δυτική.

Ο στυλοβάτης του προσκηνίου αποκαλύφθηκε σε μήκος 7,50μ., υπολογίζεται όμως ότι συνολικά είχε μήκος 10 μ. και ύψος 2,40 μ. Την πρόσοψή του κοσμούσαν –έξι πιθανότατα- ιωνικοί ημικίονες. Μπροστά και κατά μήκος του προσκηνίου αποκαλύφθηκε αποχετευτικός αγωγός σε μήκος 11 μ., πλάτους 1 μ. και βάθους 0,60 μ. Έφερε καλυπτήριες πλάκες, η επάνω επιφάνεια των οποίων βρίσκεται στο ίδιο ύψος με το στυλοβάτη του προσκηνίου.

Το κοίλο, όπως τα περισσότερα αρχαία θέατρα, έχει νότιο προσανατολισμό. Διαιρείται με δύο κλίμακες σε τρεις κερκίδες, από τις οποίες η κεντρική σώζει τέσσερις σειρές εδωλίων και υποδομή πέμπτης, ενώ οι πλάγιες τρεις σειρές. Τα εδώλια ήταν κατασκευασμένα από λαξευμένους ασβεστολιθικούς ογκόλιθους ενώ είναι αξιοσημείωτη η απουσία προεδρίας, δηλαδή επισήμων θέσεων στην πρώτη σειρά. Κατά μήκος των παρόδων το κοίλο συγκρατείται από αναλημματικούς τοίχους κτισμένους με ασβεστολιθικούς αλλά και αμμολιθικούς ογκόλιθους κατά το ισόδομο τραπεζιόσχημο σύστημα.

Στο ανατολικό άκρο και σε επαφή με το ανατολικό ανάλημμα του κοίλου αποκαλύφθηκε το στόμιο λιθόκτιστου πηγαδιού κλασικών χρόνων, με χρήση έως και τους νεώτερους χρόνους. Τεμάχια λίθων από τα καθίσματα του κοίλου χρησιμοποιήθηκαν για να ανυψωθεί το στόμιο του πηγαδιού.

Το σημαντικότερο από τα κινητά ευρήματα που βρέθηκαν κατά την ανασκαφική έρευνα του χώρου είναι ένας χρυσός στατήρας του Φιλίππου Β΄, το πρώτο χρυσό νόμισμα που βρέθηκε σε ανασκαφές στην Ήπειρο.

Υπάρχουσα κατάσταση

Το μνημείο διατηρείται σε αρκετά καλή κατάσταση, γεγονός που οφείλεται, σε μεγάλο βαθμό, στο ντόπιο ασβεστόλιθο -σκληρό και ανθεκτικό δομικό υλικό- από τον οποίο έχει κατασκευαστεί. Σε μεμονωμένα σημεία, ωστόσο, όπου ως δομικό υλικό χρησιμοποιήθηκε ο πιο μαλακός πρασινωπός αμμόλιθος, έχει υποστεί αρκετές φθορές και διαβρώσεις.

Έρευνες - Επεμβάσεις

Bρίσκεται σε εξέλιξη αρχαιολογική έρευνα σε όλη την απαλλοτριωμένη από το ΥΠ.ΠΟ.Τ. έκταση περιμετρικά του μνημείου, στα πλαίσια της ενταγμένης στο Ε.Π. «Θεσσαλία – Στερεά Ελλάδα – Ήπειρος 2007-2013» Πράξης «Ανάδειξη – Ενοποίηση αρχαιολογικών χώρων αρχαίας Αμβρακίας: Δυτική Νεκρόπολη – Ναός Απόλλωνα – Μικρό Θέατρο». Σε ετήσια βάση πραγματοποιούνται καθαρισμοί και αποψιλώσεις στο μνημείο και τον περιβάλλοντα χώρο του. Στο παρελθόν έχουν πραγματοποιηθεί εργασίες συντήρησης των εδωλίων, των κιόνων του προσκηνίου και των καλυπτήριων πλακών του αποχετευτικού αγωγού.

Επιτρεπόμενες χρήσεις

Δεδομένου ότι πραγματοποιούνται εργασίες στο πλαίσιο του έργου «Ανάδειξη – Ενοποίηση αρχαιολογικών χώρων αρχαίας Αμβρακίας: Δυτική Νεκρόπολη – Ναός Απόλλωνα – Μικρό Θέατρο», η πρόσβαση εντός του αρχαιολογικού χώρου δεν είναι προς το παρόν δυνατή.

Πνευματικά δικαιώματα

Το μνημείο ανήκει στη δικαιοδοσία του ΥΠ.ΠΟ./ΛΓ΄ΕΠΚΑ.

Δικαιοδοσία

Το μνημείο ανήκει στη δικαιοδοσία του ΥΠ.ΠΟ./ΛΓ΄ΕΠΚΑ.

Γεωγραφικό Πλάτος

 

39.161019°

Γεωγραφικό Μήκος

20.98383°

Υψόμετρο

29 μ.

ΌνομαΗμερομηνίαΠοσό (€)
ΣΑΒΒΟΥΛΑ ΝΙΚΟΛΟΥ100.00
Σύνολο
€100.00
Υπόλοιπο
€100.00
ΠεριγραφήBudgetTargetRemarks
Συμπληρωματικές εργασίες που θα προκύψουν10.000.0010.000.00

Το ποσό που θα συγκεντρωθεί στον κουμπαρά θα είναι χρήσιμο για συμπληρωματικές εργασίες που θα προκύψουν.

Funding LevelΠηγή χρηματοδότησηςΠεριγραφή των έργωνRemarks
2.000.000

Ε.Σ.Π.Α.

Ολοκλήρωση των ανασκαφικών εργασιών και των απαιτούμενων μικρής κλίμακας στερεωτικών επεμβάσεων.

Το ποσό αφορά τον ευρύτερο αρχαιολογικό χώρο της αρχαίας Αμβρακίας και ένα ποσό θα χρησιμοποιηθεί για τις ανάγκες του μικρού θεάτρου. Tο έργο έχει ξεκινήσει.

750.000

Ε.Σ.Π.Α.- Π.Ε.Π Ηπείρου

Μέσω του προγράμματος Πολιτιστική Διαδρομή στα αρχαία θέατρα της Ηπείρου θα υλοποιηθεί το έργο »Εργασίες ανάδειξης του αρχαιολογικού χώρου του μικρού θεάτρου αρχαίας Αμβρακίας».

749.400

ΠΕΠ ΗΠΕΙΡΟΥ 2014-2020- ΟΧΕ Πολιτιστική Διαδρομή Αρχαίων Θεάτρων της Ηπείρου

  • Τον Ιούνιο του 2009, ο πρόεδρος του Διαζώματος κ. Σταύρος Μπένος επισκέφθηκε το Αρχαίο Θέατρο Αμβρακίας, στο πλαίσιο της περιοδείας του στα αρχαία θέατρα της Πρεβέζης και Άρτας, όπου και πραγματοποίησε συναντήσεις με τοπικούς φορείς. (δείτε εδώ)
  • Το «ΔΙΑΖΩΜΑ» έχει ανοίξει «κουμπαρά» (ηλεκτρονικό τραπεζικό λογαριασμό) για το αρχαίο θέατρο της Αμβρακίας (δείτε εδώ).
  • Η ανάδειξη του θεάτρου εντάχθηκε στο Ε.Σ.Π.Α. 2007-2013, με χρηματοδότηση, ύψους 2.000.000,00 €. Υλοποιήθηκε το υποέργο του ευρύτερου έργου «Ανάδειξη – ενοποίηση αρχαιολογικών χώρων αρχαίας Αμβρακίας στην πόλη της Άρτας, Δήμου Αρταίων: δυτική νεκρόπολη, ναός Απόλλωνα και μικρό θέατρο».
  • Οι ανασκαφικές εργασίες στον χώρο του Μικρού Θεάτρου ξεκίνησαν εκ νέου το 2011, στο πλαίσιο του παραπάνω έργου. Κατά τις παραπάνω εργασίες, κρίθηκε αναγκαία η καθαίρεση υπάρχοντος δρόμου που κάλυπτε τμήμα του χώρου και η εκτεταμένη αποχωμάτωση πέριξ του μνημείου σε συνολική έκταση περί τα 750τ.μ. Τα δε δίκτυα κοινής ωφελείας (αγωγοί ομβρίων και λυμάτων) υποστηρίχθηκαν προσωρινά με μεταλλικά ικριώματα, μέχρι την τελική διαμόρφωση του χώρου.
  • Το 2014 εκπονήθηκε από την ΕΦΑ Άρτας η μελέτη: «Διαμόρφωση πρανών και ανάδειξη του μικρού θεάτρου Αμβρακίας», η οποία εγκρίθηκε από το ΥΠΠΟΑ με την ΥΠΠΟΑ/ΓΔΑΜΤΕ/ΔΑΑΜ/ΤΜΚΕΜ/229836/25670/1738/346/29.9.14 Υ.Α.
  • Μέσω του προγράμματος «Πολιτιστική διαδρομή στα αρχαία θέατρα της Ηπείρου» το έργο «Εργασίες ανάδειξης και διαμόρφωσης του αρχαιολογικού χώρου του Μικρού θεάτρου της Αρχαίας Αμβρακίας», προϋπολογισμού 667.870 ευρώ, εντάχθηκε στο Ε.Σ.Π.Α. 2014-2020 Επιχειρησιακό Πρόγραμμα «Ήπειρος 2014-2020». Με χρηματοδότηση από το παραπάνω πρόγραμμα ολοκληρώνονται οι ανασκαφικές εργασίες στο θέατρο, και θα υλοποιηθούν οι εργασίες ανάδειξης του μνημείου.
  • Με τις ανασκαφικές εργασίες της τελευταίας δεκαετίας αποκαλύφθηκε το υπόλοιπο τμήμα του κοίλου και χώροι νότια του προσκηνίου. Δυτικά του θεάτρου αποκαλύφθηκε τμήμα πλακόστρωτης οδού και τμήματα κτιρίων, στα οποία διακρίνονται διαφορετικές οικοδομικές φάσεις. Ανατολικά του μικρού θεάτρου και πάνω σε αρχιτεκτονικά κατάλοιπα αρχαιότερων φάσεων αποκαλύφθηκε κτήριο ορθογώνιας κάτοψης, από το οποίο σώζεται τμήμα του στυλοβάτη και πλακόστρωτο δάπεδο. Ανατολικά της οδού αποκαλύφθηκε τμήμα οικοδομικής νησίδας, τη μεγαλύτερη έκταση της οποίας καταλαμβάνουν τα κατάλοιπα του λουτρικού οικοδομήματος, για το οποίο η πρόσφατη αρχαιολογική έρευνα έφερε στο φως και τον βόρειο κυκλικό χώρο. Το κεντρικό τμήμα αυτού κοσμείται με βοτσαλωτό δάπεδο από μικρά λευκά και σκουρόχρωμα ποταμίσια βότσαλα.
  • Τον Ιούνιο του 2019 ανατέθηκε η μελέτη αποκατάστασης του θεάτρου από την Εφορεία Αρχαιοτήτων Άρτας στο μελετητή, κ. Νίκο Χατζηδάκη. Η μελέτη ολοκληρώθηκε και κατατέθηκε στην Εφορεία Αρχαιοτήτων Άρτας. Την Τρίτη 28 Ιουλίου του 2020 η παραπάνω μελέτη εγκρίθηκε από το ΚΑΣ.
  • Η μελέτη περιλαμβάνει την αναστήλωση των οικοδομικών καταλοίπων με την επανατοποθέτηση αρχιτεκτονικών μελών, τη συμπλήρωση με νέα μέλη, την κατασκευή δαπέδων και τη διευθέτηση των ομβρίων υδάτων, με στόχο την προστασία των μνημείων, αλλά και τη μορφολογική αποκατάσταση και ανάδειξη των σημαντικότερων οικοδομικών φάσεων, με τρόπο ώστε να είναι κατανοητές και από τον μη ειδικό επισκέπτη, παράλληλα με τη βελτίωση της επισκεψιμότητας.
  • Με χρηματοδότηση από το έργο της Πολιτιστικής Διαδρομής των αρχαίων θεάτρων της Ηπείρου στον αρχαιολογικό χώρο του Μικρού Θεάτρου Αμβρακίας προβλέπεται να πραγματοποιηθούν οι εξής εργασίες:
    • Δημιουργία διαδρομής περιήγησης των επισκεπτών, με σημεία στάσης και θέασης, περιμετρικά του αρχαιολογικού χώρου. Η προοπτική κατασκευής εναερίας πεζογέφυρας, στο νοητό άξονα της οδού Αγ. Κωνσταντίνου, η οποία προβλεπόταν στην προμελέτη διαμόρφωσης του χώρου του μικρού θεάτρου εγκαταλείφθηκε λόγω της οπτικής «διάσπασης» του μνημείου.
    • Μεταφορά των αγωγών για την απορροή των ομβρίων υδάτων και των λυμάτων, που προσωρινά διατρέχουν εναέρια τον αρχαιολογικό χώρο, κατά μήκος της διαδρομής περιήγησης περιμετρικά του μνημείου, αμέσως μετά το πέρας κατασκευής του τοιχίου αντιστήριξης των πρανών.
    • Δημιουργία δύο στάσεων θέασης στα βορειοανατολικά και νοτιοδυτικά του χώρου.
    • Διαμόρφωση των πρανών με τοιχία από εκτοξευόμενο σκυρόδεμα με τελική επιφάνεια σε γαιώδη απόχρωση.
  • Λόγω του σημαντικού ευρήματος του βοτσαλωτού δαπέδου του λουτρού οι μελέτες του έργου έχουν επικαιροποιηθεί από το επιστημονικό προσωπικό του έργου.
  • Επιπλέον, εκπονήθηκε από το Υπουργείο Πολιτισμού σε συνεργασία με το προσωπικό της Εφορείας Αρχαιοτήτων Άρτας μελέτη συντήρησης για το βοτσαλωτό δάπεδο.
  • Στο πλαίσιο διαμόρφωσης του περιβάλλοντος χώρου του μνημείου λαμβάνεται μέριμνα για τον καλλωπισμό των όψεων των όμορων κτηρίων, με εργασίες που περιλαμβάνονται στο project της Εφορείας Αρχαιοτήτων Άρτας με το ακρωνύμιο HERMES του διακρατικού προγράμματος Interreg Eλλάδα – Ιταλία, το οποίο έχει ήδη ξεκινήσει να υλοποιείται.
  • Παράλληλα, ο Δήμος Αρταίων προτίθεται να προβεί στην κατεδάφιση δύο παρακείμενων χαμηλών κτισμάτων βόρεια του χώρου και τη δημιουργία ενός ευρυχωρίου, ο οποίος θα λειτουργήσει ως τόπος στάσης, συνάθροισης  και ενημέρωσης  κοινού. Στο ίδιο πνεύμα, προβλέπεται να διαμορφωθεί κατάλληλα και ο προαύλιος χώρος του Ιερού Ναού του Αγίου Κωνσταντίνου.
  • Η ανάδειξη του χώρου οδεύει πλέον προς την υλοποίησή της με την ολοκλήρωση της αποκάλυψης των αρχαιολογικών καταλοίπων, ενώ απομένει να υλοποιηθούν τα τεχνικά έργα προστασίας των πρανών και η δημιουργία του περιμετρικού διαδρόμου περιήγησης. Με την ολοκλήρωση των εργασιών του έργου ανάδειξης και διαμόρφωσης του αρχαιολογικού χώρου του μικρού θεάτρου αφ’ ενός θα προσεγγιστούν με μεγαλύτερη σαφήνεια η μορφή και η διαδοχή των φάσεων του δημόσιου χώρου της Αμβρακίας και αφετέρου θα αποδοθεί το μνημείο στην πόλη της Άρτας, ενταγμένο στη σύγχρονη πολιτιστική ζωή της. (ΣΤΙΓΜΑ).
  • Έναρξη και παρακολούθηση των εργασιών αποκατάστασης του μνημείου μέσω χρηματοδότησης από το ΕΣΠΑ 2014-2020 («Πολιτιστική διαδρομή στα αρχαία θέατρα της Ηπείρου»). (ΕΠΟΜΕΝΟ ΒΗΜΑ).