Πρόοδος Εργασιών

Γεωφυσικές Έρευνες
Ανασκαφές
Μελέτες Αποκατάστασης
Απαλλοτριώσεις
Εργασίες Αποκατάστασης
€2,500.00ΣΤΟΝ ΚΟΥΜΠΑΡΑ

ΜΑΘΗΤΙΚΗ ΚΟΙΝΟΤΗΤΑ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΣΧΟΛΗΣ Ι.Μ. ΠΑΝΑΓΙΩΤΟΠΟΥΛΟΥ : €1,500.00

ΤΟΚΟΙ ΚΑΤΑΘΕΣΕΩΝ ΚΟΥΜΠΑΡΑΔΩΝ ΔΙΑΖΩΜΑΤΟΣ : €900.00

ΣΩΜΑΤΕΙΟ ΔΙΑΖΩΜΑ: €100.00

Γρήγορη μετάβαση

Αρχαίο ωδείο Επιδαύρου

Περιγραφή
Πολυμέσα
Επιστημονικό δελτίο
Κουμπαράς
Τα νέα του θεάτρου

ΤΟ ΩΔΕΙΟ στο ΣΥΓΚΡΟΤΗΜΑ ΤΟΥ “ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ” – ΤΕΛΕΤΟΥΡΓΙΚΟΥ ΕΣΤΙΑΤΟΡΙΟΥ ΤΗΣ ΕΠΙΔΑΥΡΟΥ

Το Ωδείο αποτελεί τμήμα του συγκροτήματος του ‘Γυμνασίου’ και βρίσκεται στο νότιο τμήμα του Ασκληπιείου της Επιδαύρου, στο Δήμο Ασκληπιείου του Νομού Αργολίδας. Το κυρίως κτίριο του συγκροτήματος χρονολογείται στην ελληνιστική εποχή, ενώ το Ωδείο είναι ρωμαϊκή προσθήκη του 2ου ή του 3ου μ.Χ. αι. Καταστράφηκαν πιθανότατα με τους σεισμούς του 6ου μ.Χ. αι., και ανασκάφηκαν από την Αρχαιολογική Εταιρεία, με επικεφαλής τον αρχαιολόγο Π.Καββαδία την περίοδο 1884 -1899, (1891 το ωδείο). Την ταύτιση της ρωμαϊκής κατασκευής με Ωδείο κάνει αρχικά ο ανασκαφέας, άποψη με την οποία συμφωνούν μεταγενέστεροι μελετητές συσχετίζοντάς το και με λατρευτικές δραστηριότητες δραματικού περιεχομένου.

Το Ωδείο (διαστάσεων 30,20*38,80μ.) καταλαμβάνει το βόρειο τμήμα της αυλής του συγκροτήματος, ενσωματώνοντας κίονες του εσωτερικού περιστυλίου, καθώς και άλλα αρχιτεκτονικά μέλη του αρχικού κτιρίου, στην τοιχοποιία του. Το σχήμα του είναι γενικά ορθογώνιο. Από το ορθογώνιο περίγραμμα προεξέχουν μόνο αντηρίδες και δύο εξωτερικές κλίμακες. Από δυτικά προς τα ανατολικά στο οικοδόμημα διακρίνονται: σκηνή (postscaenium), λογείο ή προσκήνιο (pulpitum), ορχήστρα με παρόδους, κοίλο (cavea) και τέλος βοηθητικοί χώροι στα ανατολικά.

Οι κύριες είσοδοι βρίσκονταν στα βόρεια και νότια και οδηγούν μέσω προθαλάμων και των παρόδων στο χώρο της ορχήστρας, ή μέσω των εξωτερικών κλιμάκων στο κοίλο, ενώ υπάρχουν και πρόσθετες είσοδοι στους βοηθητικούς χώρους στα ανατολικά. Προσπέλαση στις χαμηλότερες σειρές εδωλίων γινόταν από την ορχήστρα (μέσω μικρών κλιμάκων), ενώ στις ψηλότερες σειρές μέσω των εξωτερικών κλιμάκων και από τα ανατολικά μέσω των βοηθητικών χώρων.

Η σκηνή βρίσκεται στη στάθμη του εδάφους, όπως και το λογείο-προσκήνιο με το οποίο επικοινωνεί μέσω 3 θυρών. Ανατολικά τους σε χαμηλότερη στάθμη βρίσκεται η ορχήστρα, προσπελάσιμη μέσω τριών κλιμάκων από το λογείο και διακοσμημένη με ψηφιδωτό δάπεδο. Στην πρόσοψη του προσκηνίου διαμορφώνονται ημικυκλικές κόγχες για την τοποθέτηση αγαλμάτων.

Το κοίλο χωρίζεται σε δύο μέρη (cuneus), με κεντρική κλίμακα, ενώ εικάζεται ότι διέθετε κάτω και άνω τμήμα (ima maenianum, summum maenianum αντίστοιχα), με 11 και 15 σειρές εδωλίων και συνολική χωρητικότητα περίπου 1300 άτομα. Στο κάτω μέρος του κοίλου διακρίνονται οι προεδρίες (gradus decurionum), οι οποίες χωρίζονται από τις υπερκείμενες σειρές με διάδρομο και διαθέτουν, όπως και η κατώτατη σειρά εδωλίων πρόσθετο χώρο για τα πόδια των θεατών (υποπόδιο).

Μελετητές υποθέτουν ότι ο χώρος φωτιζόταν με μεγάλα παράθυρα, και ότι στεγαζόταν με δίρριχτη στέγη. Οι βοηθητικοί χώροι καλύπτονταν με θόλους, που διαμόρφωναν την υποδομή του ανώτερου τμήματος του κοίλου. Η τοιχοποιία αποτελείται από αργολιθοδομή με παρεμβαλλόμενες στρώσεις πλίνθων (opus mixtum), όλα συνδεδεμένα με κονίαμα, ενώ σε τμήματα της έχει χρησιμοποιηθεί οικοδομικό υλικό του αρχικού κτιρίου σε δεύτερη χρήση. Οι άνω επιφάνειες των εδωλίων διαμορφώνονταν με οπτές πλίνθους.

Από το Ωδείο κατά χώραν σώζονται τα χαμηλότερα τμήματα της τοιχοποιίας της σκηνής, το ψηφιδωτό της ορχήστρας-καταχωμένο, εννέα σειρές εδωλίων από το κοίλο και οι πίσω βοηθητικοί χώροι μέχρι ύψους περίπου 3,3 μ., σε μέτρια κατάσταση διατήρησης.

Από το 1984 κ.εξ. που δραστηριοποιείται η Επιτροπή Συντήρησης Μνημείων Επιδαύρου στο Ασκληπιείο, εκτελούνται εργασίες συντήρησης και αναστήλωσης στο αρχικό κτίριο του συγκροτήματος (Πρόπυλο και κυρίως ‘Γυμνάσιο’), ενώ στο Ωδείο έχουν γίνει μόνο συμπληρωματικές έρευνες και ανασκαφές. Η μελέτη του Ωδείου αποτέλεσε αντικείμενο τελικής εργασίας (dissertation) στο πλαίσιο μεταπτυχιακών σπουδών Το μνημείο δεν χρησιμοποείται, είναι απλά επισκέψιμο εξωτερικά.

Κλ. Ασλανίδης
Αρχιτέκτων Μηχανικός

Β.Ε.Ε.Σ. Κυριάκη
Αρχιτέκτων Μηχανικός

Ονομασία Μνημείου

Ωδείο Επιδαύρου

Κατηγορία

Ρωμαϊκό ωδείο

Σύντομη περιγραφή

Μικρό στεγασμένο θέατρο (ωδείο) των ρωμαϊκών χρόνων, που κατέλαβε μέρος του αιθρίου του «Γυμνασίου» – Τελετουργικού Εστιατορίου   (κτιρίου της ελληνιστικής εποχής), στο Ασκληπιείο της Επιδαύρου.

Εικόνες - Σχέδια

Σύγχρονη φωτογραφική τεκμηρίωση του μνημείου έχει γίνει στο πλαίσιο των εργασιών της Επιτροπής Συντήρησης Μνημείων Επιδαύρου (ΕΣΜΕ) και βρίσκονται  στο αρχείο της Επιτροπής στην Επίδαυρο. Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζουν φωτογραφίες από το αρχείο της Αρχαιολογικής Εταιρείας  που ελήφθησαν αμέσως μετά την ανασκαφή (~1900), καθώς απεικονίζουν το μνημείο σε αρκετά καλύτερη κατάσταση από τη σημερινή, (αντίγραφά τους και στο αρχείο της ΕΣΜΕ). Σχέδια κατόψεων, όψεων και τομών έχουν εκπονηθεί και δημοσιευτεί την εποχή των ανασκαφών. Σύγχρονα αρχιτεκτονικά σχέδια αποτύπωσης και αναπαραστάσεων έχουν εκπονηθεί από τον Κλ. Ασλανίδη και εν μέρει δημοσιευτεί. Εκτός των προαναφερθέντων, μικρός αριθμός φωτογραφιών και σχεδίων του μνημείου περιλαμβάνονται και σε ορισμένες από τις παρακάτω δημοσιεύσεις.

Τεκμηρίωση - Βιβλιογραφία

1. Π. Καββαδίας, Το ιερόν του Ασκληπιού εν Επιδαύρω, Αθήνα 1900, 150-54.
2. Π. Καββαδίας, «Περί των εν Επιδαύρω ανασκαφών», ΠΑΕ 1904, 61-62, πιν.Α.
3. N. Φαράκλας, Επιδαυρία, Αρχαίες Ελληνικές Πόλεις 12, Αθήνα 1972,71.
4. R. Ginouvès, Le théâtron à gradins droits et l’odéon d’Argos, Études Péloponnésiennes VI, École Française d’ Athènes, Paris 1972, 12, 90 σημ.2, 96 σημ.5, 113, 115, 121 σημ. 4 και 6, 123, σημ.1, 124 σημ.1 και 4, 125 σημ.3, 5 και 6, 128 σημ.1, 131 σημ.1, 3, και 4, 163 σημ. 1, 3, και 7, 171 σημ.1, 174 σημ. 4, 175 σημ.3, 176 σημ.4, 178 σημ. 2, 180 σημ. 1, 184 σημ. 2 και 5, 190 σημ.1, 191-192, 196-197, 200, 203, 208, 242-243, 249.
5. R. Meinel, Das Odeion. Untersuchungen an überdachten antiken Theatergebäuden, Frankfurt am Main 1980, 225-229.
6. R. A.Tomlinson, Epidauros, Austin, 1983, 83.
7. Β.Ε.Ε.Σ. Κυριάκη, «Το Συγκρότημα του ‘Γυμνασίου’», στο Το Πρόπυλο του “Γυμνασίου” και η Θόλος στο Ασκληπιείο της Επιδαύρου. Προτάσεις συντήρησης και μερικής αποκατάστασης, ΟΕΣΜΕ Αθήνα 1988, 44-47.
8. V.E.E.S. Kyriaki, “The ‘Gymnasium’ Complex”, The Propylon of the “Gymnasium”, and the Tholos in the Asklepieion at Epidauros, Preservation and Partial Restoration Proposals, CPEM Athens 1988, 44-47.
9. Λ. Παλαιοκρασσά, «Η ανασκαφική έρευνα του ‘Γυμνασίου’», στο Το Πρόπυλο του “Γυμνασίου” και η Θόλος στο Ασκληπιείο της Επιδαύρου. Προτάσεις συντήρησης και μερικής αποκατάστασης, ΟΕΣΜΕ Αθήνα 1988, 21-35.
10. L. Palaiokrassa, “Recent Excavations at the ‘Gymnasium’”, he Propylon of the “Gymnasium”, and the Tholos in the Asklepieion at Epidauros, Preservation and Partial Restoration Proposals, CPEM Athens 1988, 21-35.
11. G. Izenour, Roofed Theaters of Classical Antiquity, New Haven 1992, 119-25, 156, 161.
12. Β. Λαμπρινουδάκης / Ε. Λεμπιδάκη, ‘Ερευνητικά κέρδη μέσα από την φροντίδα της συντήρησης’, Το Ασκληπιείο της Επιδαύρου, Η Έδρα του Θεού Γιατρού της Αρχαιότητας, Η Συντήρηση των Μνημείων του, ΟΕΣΜΕ, Περιφέρεια Πελοποννήσου 1999, 82.
13. Kl. Aslanidis, The Conservation of the Odeion of Epidaurus, Dissertation submitted for the MA in Conservation Studies, University of York, Department of Archaeology, incorporating the IoAAS, September 2000.
14. Στ. Κατάκης Τα γλυπτά των ρωμαϊκών χρόνων από το Ιερό του Απόλλωνος Μαλεάτα και του Ασκληπιού, Αθήναι 2002, 307, 508.
15. Kl. Aslanidis, The Roman Οdeion at Epidaurus, JRA 16 (2003), 300-311.

Θέση

Ασκληπιείο Επιδαύρου

Χρονολόγηση

Σύμφωνα με τις τελευταίες απόψεις, το Ωδείο της Επιδαύρου θα πρέπει να χρονολογηθεί στο τέλος του 2ου ή στις αρχές του 3ου αιώνα μ.Χ. Στο οικοδόμημα διακρίνονται περισσότερες της μιας οικοδομικές φάσεις, με την σκηνή και το ψηφιδωτό της ορχήστρας να έπονται της αρχικής κατασκευής.

Γενική περιγραφή Μνημείου

Το Ωδείο καταλαμβάνει το μεγαλύτερο, βόρειο, τμήμα της εσωτερικής αυλής του «Γυμνασίου» – Τελετουργικού Εστιατορίου του Ασκληπιείου, ενσωματώνοντας κίονες του εσωτερικού περιστυλίου στην εξωτερική τοιχοποιία του. Το σχήμα του είναι ορθογώνιο (διαστάσεων 30,20 x 38,80μ.), με προεξέχουσες της τοιχοποιίας αντηρίδες. Η στέγη του ήταν ξύλινη και κατά πάσα πιθανότητα δίριχτη, με αετώματα στις στενές πλευρές.

Από δυτικά προς τα ανατολικά στο οικοδόμημα διακρίνονται: σκηνή (postscaenium), λογείο ή προσκήνιο (pulpitum), ορχήστρα με παρόδους, κοίλο (cavea) και βοηθητικοί χώροι στο πίσω μέρος. Οι κύριες είσοδοι βρίσκονταν στα βόρεια και νότια και οδηγούν μέσω των πυλών στις παρόδους και στην ημικυκλική ορχήστρα. Γύρω από την ορχήστρα διαμορφώνεται μια σειρά διακεκριμένων θέσεων (προεδρία-gradus decurionum), ενώ δυτικά της υπάρχει ελαφρά υπερυψωμένο προσκήνιο, στην πρόσοψη του οποίου διαμορφώνονται κλίμακες και ημικυκλικές κόγχες. Στο βάθος του προσκηνίου ανοίγονται τρεις θύρες που οδηγούν στο κτίριο της σκηνής, ενώ την πρόσβαση στο προσκήνιο επιτρέπουν και δύο πλευρικές θύρες. Η σκηνή σχηματίζεται σε κάτοψη σχήματος Π και στεγαζόταν με σειρά σταυροθολίων. Τα οικοδομικά στοιχεία της σκηνής υποδεικνύουν ότι προστέθηκε σε δεύτερη οικοδομική φάση.

Προσπέλαση στις χαμηλότερες σειρές εδωλίων γινόταν από την ορχήστρα (μέσω μικρών κλιμάκων), ενώ στις ψηλότερες σειρές μέσω των εξωτερικών κλιμάκων στις οποίες διαμορφώνονταν πρόσθετες πύλες εισόδου. Άλλες βοηθητικές είσοδοι που οδηγούν επίσης στο άνω μέρος του κοίλου υπάρχουν στα ανατολικά στους βοηθητικούς χώρους. Το κοίλο διαιρείται σε δύο κερκίδες με μια στενή αξονική κλίμακα. Η χάραξη των σειρών των καθισμάτων είναι ημικυκλική, αλλά λόγω της προσαρμογής στο ορθογώνιο περίγραμμα, μετά την πέμπτη σειρά τα ημικύκλια είναι αποτετμημένα στις άκρες. Υπολογίζεται ότι μπορούσε να δεχθεί 1000 έως 1300 θεατές. Οι βοηθητικοί χώροι (6 στενά δωμάτια, πλάτους 2-2,5μ.) αποτελούσαν την υποδομή του άνω κοίλου και χωρίζονται από το κάτω κοίλο με ημικυκλικό διάδρομο (cryptoporticus).

Η τοιχοποιία του αποτελείται από αργολιθοδομές με παρεμβαλλόμενες στρώσεις πλίνθων (opus mixtum), όλα συνδεδεμένα με κονίαμα, ενώ σε τμήματα της έχει χρησιμοποιηθεί οικοδομικό υλικό του «Γυμνασίου» – Εστιατορίου σε δεύτερη χρήση. Οι άνω επιφάνειες των εδωλίων διαμορφώνονται με οπτές πλίνθους.

Η κατασκευή του μνημείου, με την επαναχρησιμοποίηση παλαιότερου οικοδομικού υλικού, δηλώνει την πρόθεση για ταχύτητα και μέγιστη οικονομία. Το ψηφιδωτό δάπεδο στην ορχήστρα και τις παρόδους δηλώνει επίσης περιορισμό στα οικονομικά μέσα.

Υπάρχουσα κατάσταση

Το μνημείο διατηρείται σε μικρό ύψος σε σχέση με το αρχικό του μέγεθος. Διατηρούνται οι πρώτες εννέα σειρές του κοίλου, συμπεριλαμβανομένης της προεδρίας, οι τοίχοι της υποδομής του άνω τμήματός του σε ύψος 3,30 μ. περίπου και μόνο τα κατώτερα τμήματα των τοίχων της σκηνής, καθώς και το ψηφιδωτό της ορχήστρας.  Τα διατηρούμενα τμήματα, παρά την μέτρια κατάσταση διατήρησής τους, δίνουν στον επισκέπτη μια αρκετά σαφή εικόνα της αρχικής του  μορφής. Η ανάπτυξη φυτών στους αρμούς επιτείνει τη φθορά που δημιουργεί η διείσδυση του νερού, με αποτέλεσμα την αποδιοργάνωση του ανώτατου τμήματος των τοίχων και των πλίνθινων καθισμάτων, που με δυσκολία διακρίνονται. Το ψηφιδωτό της ορχήστρας έχει καταχωθεί. Η αντιμετώπιση των παραπάνω προβλημάτων θα βοηθήσει σημαντικά στην ανάδειξη του μνημείου.

Έρευνες - Επεμβάσεις

To μνημείο αποκαλύφθηκε από τον Π. Καββαδία το 1891. Συμπληρωματικές ανασκαφές ή αρχιτεκτονικοί καθαρισμοί έχουν γίνει από τα τέλη της δεκαετίας του 1980 και εξής, πλουτίζοντας τις γνώσεις μας για πολλές πτυχές του μνημείου και τη χρήση των γύρω χώρων. Δεν έχουν πραγματοποιηθεί στερεωτικές ή αναστηλωτικές επεμβάσεις.

Επιτρεπόμενες χρήσεις

Απλή επίσκεψη. Το μνημείο είναι περισχοινισμένο και επιτρέπεται η κίνηση των επισκεπτών μόνο γύρω από αυτό.

Ιστορικό σύγχρονων χρήσεων

Το μνημείο δεν χρησιμοποιείται.

Πνευματικά δικαιώματα

Αρχική ανασκαφή από την Αρχαιολογική Εταιρεία. Σύγχρονες έρευνες και μελέτες από το μόνιμο ή συνεργαζόμενο προσωπικό της Επιτροπής Συντήρησης Μνημείων Επιδαύρου (ΕΣΜΕ), που υπάγεται στο εποπτευόμενο  από το ΥΠ.ΠΟ Ταμείο Διαχείρισης για την Εκτέλεση Αρχαιολογικών Έργων (ΤΔΠΕΑΕ).

Δικαιοδοσία

Το μνημείο βρίσκεται στο Ασκληπιείο της Επιδαύρου που ανήκει στη δικαιοδοσία του ΥΠ.ΠΟ / Δ΄ ΕΠΚΑ, ενώ τα ζητήματα έρευνας-αναστήλωσης-συντήρησής του διαχειρίζεται η Επιτροπή Συντήρησης Μνημείων Επιδαύρου (ΕΣΜΕ).

Γεωγραφικό Πλάτος

37.59764°

Γεωγραφικό Μήκος

23.075334°

ΌνομαΗμερομηνίαΠοσό (€)
ΜΑΘΗΤΙΚΗ ΚΟΙΝΟΤΗΤΑ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΣΧΟΛΗΣ Ι.Μ. ΠΑΝΑΓΙΩΤΟΠΟΥΛΟΥ 1.500.00
ΤΟΚΟΙ ΚΑΤΑΘΕΣΕΩΝ ΚΟΥΜΠΑΡΑΔΩΝ ΔΙΑΖΩΜΑΤΟΣ 900.00
ΣΩΜΑΤΕΙΟ ΔΙΑΖΩΜΑ100.00
Σύνολο
€2.500.00

Δαπάνες

ΔαπάνηΗμερομηνίαΠοσό (€)
ΡΩΜΑΪΚΟ ΩΔΕΙΟ ΕΠΙΔΑΥΡΟΥ ΑΓΟΡΑ ΥΛΙΚΩΝ ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ – 08/07/201508/07/2015958.13
ΡΩΜΑΪΚΟ ΩΔΕΙΟ ΕΠΙΔΑΥΡΟΥ ΡΩΜΑΙΚΟ ΩΔΕΙΟ ΕΠΙΔΑΥΡΟΥ – 11/05/201511/05/2015855.39
Σύνολο
€1.813.52
Υπόλοιπο
€686.48
ΠεριγραφήBudgetTargetRemarks
Πλήρης αποκάλυψη μνημείου και εκπόνηση μελετών στερέωσης και αποκατάστασης μνημείου325.000.0050.000.00

Τα υπόλοιπα χρήματα θα αντληθούν από άλλες πηγές χρηματοδότησης.