Πρόοδος Εργασιών

Γεωφυσικές Έρευνες
Ανασκαφές
Μελέτες Αποκατάστασης
Απαλλοτριώσεις
Εργασίες Αποκατάστασης
€1,464.90ΣΤΟΝ ΚΟΥΜΠΑΡΑ

ΣΤΑΥΡΟΣ ΞΥΛΟΥΡΗΣ: €100.00

ΣΤΕΦΑΝΟΣ ΤΣΟΛΑΚΙΔΗΣ: €100.00

ΡΕΝΑ ΤΥΛΛΙΑΝΑΚΗ: €100.00

ΗΡΑΚΛΕΙΟΥ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΟ ΛΥΚΕΙΟ: €100.00

ΣΩΜΑΤΕΙΟ ΔΙΑΖΩΜΑ: €200.00

Γρήγορη μετάβαση

Αρχαίο θέατρο Γόρτυνας (μεγάλο)

Περιγραφή
Πολυμέσα
Επιστημονικό δελτίο
Κουμπαράς
Πρόοδος Εργασιών
Τα νέα του θεάτρου

Ο αρχαιολογικός χώρος της Γόρτυνας βρίσκεται στο Δήμο Γόρτυνας, στην Κρήτη.

Το μεγάλο θέατρο της Γόρτυνας είχε λαξευτεί στη νοτιοανατολική πλαγιά του λόφου της Ακρόπολης, στην απέναντι πλευρά του Ληθαίου ποταμού όπου βρίσκονταν το Ωδείο και η Αγορά. Σύμφωνα με τον Belli δεν υπήρχε προστώο (portico), γεγονός που μάλλον επιβεβαιώνεται καθώς το θέατρο βρίσκεται πολύ κοντά στο Ληθαίο ποταμό.

Το κοίλο (cavea) του θεάτρου, με περίμετρο 140 μ., εσωτερική διάμετρο 40 μ. περίπου και εξωτερική 88 μ., στην πίσω πλευρά του είχε λαξευμένο κανάλι το οποίο χρησίμευε και ως κανάλι απορροής των ομβρίων υδάτων κατά τη διάρκεια του χειμώνα, αλλά και για την πρόσβαση του κοινού στο ανώτερο διάζωμα μέσω πέντε ανοιγμάτων στον εξωτερικό τοίχο.

Τα δύο άκρα του κοίλου δεν ήταν λαξευμένα στο βράχο του λόφου αλλά στηρίζονταν από θολωτές κατασκευές οι οποίες είχαν τοξωτές εξωτερικές όψεις. Εντός του εξωτερικού τοίχου και πάνω από την ανώτερη κερκίδα υπήρχε κυκλικός διάδρομος (ambulacrum) με κιονοστοιχία πλάτους 2 μ., και ένας πλατύτερος διάδρομος πλάτους (3,60μ.) που χώριζε το ανώτερο διάζωμα από το κατώτερο. Το κάτω διάζωμα ήταν μεγαλύτερο και πιθανότατα είχε 18 σειρές καθισμάτων, ενώ το άνω διάζωμα είχε 11 σειρές.

Σύμφωνα με τον Sanders το μεγαλύτερο μέρος αυτής της θεατρικής κατασκευής σώζεται, μάλλον σε κακή κατάσταση, και είναι καλυμμένο από τη βλάστηση.

Όπου δεν είχε χρησιμοποιηθεί ο βράχος, το θέατρο είχε κατασκευαστεί με σύνθετο σκυρόδεμα (concrete) και πλίνθινες εξωτερικές όψεις, ενώ στη βάση τους μεγάλα τμήματα κιόνων έχουν χρησιμοποιηθεί για περισσότερη σταθερότητα.

Οι πληροφορίες μας σχετικά με το σκηνικό οικοδόμημα, το οποίο πιθανότατα καταστράφηκε κατά τον 19ο αιώνα, προέρχονται από τις περιγραφές του OnorioBelli. Το κτήριο της σκηνής είχε μήκος 120 μ., ενώ η πρόσοψη της σκηνής (scaenaefrons) κάλυπτε περίπου 70 μ. Η πρόσοψη ήταν ενιαία και το μοτίβο συνεχιζόταν ομοιόμορφα και στις παρόδους, οι οποίες είχαν ορθογώνιες εξέδρες με καμπύλη κόγχη στην πίσω τους πλευρά. Κάθε εξέδρα χωριζόταν από τις γειτονικές εξέδρες από ένα ζευγάρι κίονες πάνω σε βάσεις. Υπήρχαν τρεις θύρες στο postscenium (χώρος πίσω από τη σκηνή) και η κεντρική πλαισιωνόταν από κίονες. Σύμφωνα με τον Belli η scaenaefrons είχε πέντε σειρές κιόνων ιωνικού ρυθμού από λευκό μάρμαρο, ύψους 5,4 μ. και διαμέτρου 0,53μ. Ο Sanders θεωρεί τον αριθμό των σειρών των κιόνων υπερβολικό. Στην πρόσοψη της σκηνής υπήρχε εντοιχισμένη επιγραφή που αναφερόταν στην JuliaAugusta. Δεν γνωρίζουμε σε ποια από τις αυτοκρατορικές Ιουλίες αναφερόταν, αλλά σύμφωνα με τον Belli η επιγραφή βρισκόταν σε δεύτερη χρήση. Ο Spratt αναφέρει ότι στο θέατρο βρισκόταν και ένα γλυπτό σύμπλεγμα του 1ου αιώνα. π.Χ. με θέμα την αρπαγή της Ευρώπης, που τώρα βρίσκεται στο Βρετανικό Μουσείο, όμως είναι πολύ πιθανό να μην ήταν αυτή η αρχική του θέση.

Οι συστηματικές ανασκαφές στο Μεγάλο Θέατρο της Γόρτυνας ξεκίνησαν το 2011.

Ο αρχαιολογικός χώρος είναι επισκέψιμος κατόπιν συνεννοήσεως με την αρμόδια Εφορεία Προϊστορικών και Κλασικών Αρχαιοτήτων.

Μαρία Μπρεδάκη
Αρχαιολόγος

Ονομασία Μνημείου

Το Μεγάλο Θέατρο της Γόρτυνας

Κατηγορία

Θέατρο

Σύντομη περιγραφή

Το μεγάλο θέατρο της Γόρτυνας είχε λαξευτεί στη νοτιοανατολική πλαγιά του λόφου της Ακρόπολης, στην απέναντι πλευρά του Ληθαίου ποταμού, όπου βρίσκονταν το Ωδείο και η Αγορά.

Εικόνες - Σχέδια

Σχέδιο O. Belli

Τεκμηρίωση - Βιβλιογραφία

1. Α. Taramelli, AJA VI (1902), 108 κ.εξ.

2. I. F. Sanders, Roman Crete, Warminster 1982, 63.

3. A. di Vita, V. La Rosa & M. A. Rizzo (eds), Ancient Crete. A Hundred Years of Italian Archaeology (1884-1984), Roma 1985, 59.

4. Α. Κάντα, Φαιστός, Αγία Τριάδα, Γόρτυνα, Αθήνα 1998, σελ. 141.

Θέση

Ο αρχαιολογικός χώρος της Γόρτυνας βρίσκεται στο Δήμο Γόρτυνας.

Γενική περιγραφή Μνημείου

Το μεγάλο θέατρο της Γόρτυνας είχε λαξευτεί στη ΝΑ πλαγιά του λόφου της Ακρόπολης στην απέναντι πλευρά του Ληθαίου ποταμού όπου βρισκόταν το Ωδείο και η Αγορά. Σύμφωνα με τον Belli δεν υπήρχε portico, γεγονός που μάλλον επιβεβαιώνεται, καθώς το θέατρο βρίσκεται πολύ κοντά στο Ληθαίο ποταμό. Το κοίλο (cavea) του θεάτρου με περίμετρο 140μ., εσωτερική διάμετρο 40μ. περίπου και εξωτερική 88μ., είχε λαξευμένο κανάλι στην πίσω πλευρά του, το οποίο χρησίμευε και ως κανάλι απορροής των ομβρίων υδάτων κατά τη διάρκεια του χειμώνα, αλλά και για την πρόσβαση του κοινού στο ανώτερο διάζωμα μέσω πέντε ανοιγμάτων στον 2,2μ. πάχους εξωτερικό τοίχο. Τα δύο άκρα του κοίλου δεν ήταν λαξευμένα στο βράχο του λόφου αλλά στηρίζονταν από θολωτές κατασκευές οι οποίες είχαν τις συνήθεις τοξωτές εξωτερικές όψεις. Εντός του εξωτερικού τοίχου και πάνω από την ανώτερη κερκίδα υπήρχε ambulacrum με κιονοστοιχία πλάτους 2μ., και ένας πλατύτερος διάδρομος πλάτους (3,60μ.) χωρίζει το ανώτερο διάζωμα με το κατώτερο. Το κατώτερο διάζωμα ήταν μεγαλύτερο πιθανότατα με 18 σειρές καθισμάτων σε αντίθεση με τις 11 σειρές του ανώτερου διαζώματος. Σύμφωνα με τον Sanders το μεγαλύτερο μέρος της κατασκευής που περιγράφηκε παραπάνω σώζεται αν και σε κακή κατάσταση και καλυμμένη με βλάστηση. Όπου δεν είχε χρησιμοποιηθεί ο βράχος, το θέατρο είχε κατασκευαστεί με σύνθετο σκυρόδεμα (concrete) και πλίνθινες εξωτερικές όψεις, ενώ στη βάση τους μεγάλα τμήματα κιόνων έχουν χρησιμοποιηθεί για περισσότερη σταθερότητα. Το κτήριο της σκηνής (stage building) ήταν μήκους 120μ., ενώ η πρόσοψη της σκηνής (scaenae frons) κάλυπτε μόλις τα 70μ. Γνωρίζουμε για αυτήν μόνο από τις περιγραφές του Onorio Belli τον 15ο αι. και πιθανότατα καταστράφηκε κατά τον 19ο αι. Η πρόσοψη ήταν ενιαία και το μοτίβο συνέχιζε ομοιόμορφα και στις παρόδους: ορθογώνιες εξέδρες με καμπύλη κόγχη στην πίσω τους πλευρά. Κάθε εξέδρα χωριζόταν από ένα ζευγάρι κίονες πάνω σε βάσεις από τις γειτονικές εξέδρες. Υπήρχαν τρεις θύρες στο postscenium (χώρος πίσω από τη σκηνή), οι κεντρικές πλαισιώνονται από κίονες. Σύμφωνα με τον Belli η scaenae frons είχε πέντε σειρές κιόνων ύψους (πιθανόν των χαμηλότερων) 5,4μ. και διαμέτρου 0,53μ. (ο Sanders θεωρεί τον αριθμό των σειρών των κιόνων υπερβολικό) Ήταν από λευκό μάρμαρο και ιωνικού ρυθμού. Υπήρχε στην scaenae frons εντοιχισμένη επιγραφή στην Julia Augusta (αβέβαιο σε ποια από τις αυτοκρατορικές Ιουλίες αναφερόταν η επιγραφή). Σύμφωνα πάντως με τον Belli, η επιγραφή βρισκόταν σε δεύτερη χρήση. Γλυπτό σύμπλεγμα του 1ου αι. π.Χ. με την αρπαγή της Ευρώπης, τώρα στο Βρετανικό Μουσείο, σημειώνεται από τον Spratt ότι βρισκόταν στο θέατρο, πιθανότατα όμως πάλι δεν θα ήταν η αρχική του θέση.

Υπάρχουσα κατάσταση

Δεν έχουν γίνει συντηρήσεις.

Έρευνες - Επεμβάσεις

Δεν έχει ανασκαφεί ποτέ συστηματικά. Το 2009 πραγματοποιήθηκε από το ΙΤΕ γεωφυσική έρευνα και χαρτογράφηση του αρχαίου θεάτρου ύστερα από συνεργασία της Ν.Α. Ηρακλείου και της Νομάρχου κ. Ε. Σχοιναράκη ,με την ΚΓ ΕΠΚΑ και την προϊσταμένη της κ. Μ. Μπρεδάκη.

Επιτρεπόμενες χρήσεις

Επισκέψιμος αρχαιολογικός χώρος κατόπιν συνεννοήσεως.

Πρόσθετες πληροφορίες

Βρίσκεται στον αρχαιολογικό χώρο της Γόρτυνας.

Δικαιοδοσία

Το μνημείο ανήκει στη δικαιοδοσία του ΥΠ.ΠΟ./ ΚΓ΄ ΕΠΚΑ.

ΌνομαΗμερομηνίαΠοσό (€)
ΣΤΑΥΡΟΣ ΞΥΛΟΥΡΗΣ100.00
ΣΤΕΦΑΝΟΣ ΤΣΟΛΑΚΙΔΗΣ100.00
ΡΕΝΑ ΤΥΛΛΙΑΝΑΚΗ100.00
ΗΡΑΚΛΕΙΟΥ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΟ ΛΥΚΕΙΟ100.00
ΣΩΜΑΤΕΙΟ ΔΙΑΖΩΜΑ200.00
ΝΙΚΟΛΑΟΣ ΣΧΟΙΝΑΡΑΚΗΣ100.00
ΑΤΣΙΤΣΟΠΟΥΛΟΥ ΡΕΘΥΜΝΟΥ ΜΑΘΗΤΕΣ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ90.00
ΙΩΑΝΝΗΣ ΖΩΧΙΟΣ50.00
ΙΩΣΗΦ ΤΟΥ ΓΕΩΡΓΙΟΥ ΠΗΡΟΥΝΑΚΗΣ50.00
ΑΓΙΑΣ ΒΑΡΒΑΡΑΣ ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ40.70
ΑΓΙΟΥ ΘΩΜΑ ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟ ΚΑΙ ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ40.70
ΒΑΓΙΩΝΙΑΣ ΓΥΜΝΑΣΙΟ40.70
ΠΟΜΠΙΑΣ ΓΥΜΝΑΣΙΟ40.70
ΑΓΙΩΝ ΔΕΚΑ ΓΥΜΝΑΣΙΟ40.70
ΒΑΓΙΩΝΙΑΣ ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟ ΚΑΙ ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ40.70
ΕΛΛΗ ΠΛΑΤΣΙΟΥΡΗ30.00
ΕΥΑΓΓΕΛΙΑ ΚΑΦΕΤΖΙΔΑΚΗ10.00
ΑΓΙΑΣ ΒΑΡΒΑΡΑΣ ΕΝΙΑΙΟ ΛΥΚΕΙΟ40.70
ΕΛΕΝΗ ΒΟΥΓΙΟΥΚΑ200.00
52o ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΗΡΑΚΛΕΙΟΥ50.00
Σύνολο
€1.464.90

Δαπάνες

ΔαπάνηΗμερομηνίαΠοσό (€)
ΑΡΧΑΙΟ ΘΕΑΤΡΟ ΓΟΡΤΥΝΑΣ0.00
Σύνολο
€0.00
Υπόλοιπο
€1.464.90
ΠεριγραφήBudgetTargetRemarks
Ανάθεση μελέτης συντήρησης και αποκατάστασης0.0050.000.00
Συμπληρωματικές εργασίες και βοηθητικές μελέτες0.0050.000.00

Το ποσό του κουμπαρά θα διατεθεί για συμπληρωματικές εργασίες και βοηθητικές μελέτες.

Funding LevelΠηγή χρηματοδότησηςΠεριγραφή των έργωνRemarks
7.000

Προγραμματική Σύμβαση / Ν. Α. Ηρακλείου

Γεωφυσική έρευνα

Η γεωφυσική έρευνα έχει ήδη ολοκληρωθεί.

460.000

Νομαρχιακή Αυτοδιοίκηση – νυν Περιφερειακή Αυτοδιοίκηση Ηρακλείου.

Αποκάλυψη και αποκατάσταση του μεγάλου θεάτρου της Γόρτυνας.

Στο μνημείο πραγματοποιούνται ήδη ανασκαφικές εργασίες, οι οποίες χρηματοδοτούνται από Προγραμματική Σύμβαση που έχει υπογραφεί με την τέως Νομαρχιακή Αυτοδιοίκηση Ηρακλείου- Νυν Περιφέρεια Κρήτης / Περιφερειακή Ενότητα Ηρακλείου και το Υπουργείο Πολιτισμού, ύψους 460.000 ευρώ.

  • Η Νομαρχιακή Αυτοδιοίκηση Ηρακλείου διέθεσε μέσω Προγραμματικής Σύμβασης στο ΥΠ.ΠΟ.Τ., χρηματοδότηση ύψους 7.000, 00 € για την πραγματοποίηση Γεωφυσικής Έρευνας, η οποία έχει ήδη ολοκληρωθεί.
  • Η Περιφέρεια Κρήτης διέθεσε μέσω Προγραμματικής Σύμβασης, χρηματοδότηση ύψους 400.000, 00 € για την αποκάλυψη του μνημείου.
  •  Ήδη έχουν απορροφηθεί 200.000,00 ευρώ (έτος 2011) και επιπλέον 200.000,00 ευρώ (έτος 2012).
  • Οι ανασκαφικές εργασίες δίνουν θεαματικά αποτελέσματα.
  •  Υπεγράφη η τροποποίηση του χρόνου της τελευταίας Προγραμματικής Σύμβασης.
  •  Επίσης στις 02-06-2014 υπεγράφη η τροποποίηση της σύμβασης  και η αύξηση του αρχικού προϋπολογισμού της κατά 60.000,00 €, προκειμένου να ενταχθούν στο πρόγραμμα και οι αναθέσεις των απαιτούμενων μελετών αποκατάστασης.
  • Στις 29-07-2014 δημοσιεύθηκε η προκήρυξη για την πρόσληψη επιστημονικού προσωπικού και τεχνιτών υψηλής ειδίκευσης μέσω της Προγραμματικής Σύμβασης. Οι εργασίες ξεκίνησαν εκ νέου.
  • Την Τετάρτη 25 Φεβρουαρίου 2015 έγινε απευθείας από την Εφορεία Αρχαιοτήτων Ηρακλείου η ανάθεση των παρακάτω μελετών για την αποκατάσταση του ρωμαϊκού θεάτρου Γόρτυνας:
  1.  «Τεχνικογεωλογική – Γεωτεχνική Μελέτη Μεγάλου Θεάτρου Γόρτυνας», στον Κρητσωτάκη Γεώργιο, γεωλόγο – γεωτεχνικό,
  2.   «Στατική Μελέτη Στερέωσης και Αποκατάστασης του Μεγάλου Θεάτρου της Γόρτυνας»  στην επιχείρηση με την επωνυμία Hydroment Σύμβουλοι Μηχανικοί Α.Ε.,
  3. «Αρχιτεκτονική μελέτη αποκατάστασης και ανάδειξης του μεγάλου θεάτρου της Γόρτυνας» στο Χατζηδάκη Νικόλαο, Αρχιτέκτονα Μηχανικό,
  4. Μελέτη «Αποτύπωσης με Τοπογραφικές Μεθόδους του Μεγάλου Θεάτρου της Γόρτυνας» στην επιχείρηση με την επωνυμία ΠΕΡΜΕΛ Α.Ε.
  • Η εκπόνηση των μελετών ολοκληρώθηκε. Αναμένεται η έγκρισή τους από το Κεντρικό Αρχαιολογικό Συμβούλιο.
  • Απαιτείται η τροποποίηση της Προγραμματικής Σύμβασης, προκειμένου να συμπεριληφθεί στο αντικείμενό της η συμπληρωματική ανασκαφική έρευνα του μνημείου.

Χορηγοί Θεάτρων